QWERTY-toetsenbordindeling: ANSI vs. ISO, JIS en formaten uitgelegd

Op deze pagina vind je antwoorden op de vragen die vaak opkomen over toetsenbordindelingen, van QWERTY tot ANSI, ISO en formaten.

Wat is een toetsenbordindeling?

Kort antwoord: Een toetsenbordindeling bepaalt welke toets waar zit en wat die toets typt.

Het woord wordt voor drie verschillende dingen gebruikt. Productpagina's gebruiken vaak alle drie tegelijk.

1. Fysieke indeling: het aantal toetsen, hun vorm en hun plaats. De gangbare standaarden zijn ANSI, ISO en JIS.
2. Formaat: hoeveel toetsgroepen het toetsenbord behoudt, van volledig formaat tot 60%.
3. Logische indeling: de lettervolgorde die je computer gebruikt, zoals QWERTY, AZERTY of QWERTZ.

De fysieke indeling hoort bij de hardware. Elke toetsaanslag stuurt een code voor de plaats van die toets. Je besturingssysteem bepaalt daarna welk teken op het scherm verschijnt. Wikipedia legt dit uit in het artikel over toetsenbordindelingen.

De lettervolgorde staat dus in je instellingen, en die kun je altijd wijzigen.

Zo check je het: lees je ergens ‘indeling’ of ‘layout’, kijk dan of het om vorm, formaat of lettervolgorde gaat.

Wat is QWERTY en waarom is het nog steeds de standaard?

Kort antwoord: QWERTY is de lettervolgorde die op de bovenste rij begint met Q, W, E, R, T en Y.

De indeling begon op een typemachine. Christopher Latham Sholes en twee partners kregen in 1868 patent op een vroege typemachine. Zijn eerste model had een pianoachtig toetsenbord, met de letters in alfabetische volgorde. In de jaren daarna bleef Sholes de letters herschikken.

In 1873 werden de productierechten verkocht aan E. Remington and Sons. De technici van Remington legden een indeling vast die dicht bij de huidige ligt. Remington begon de machine in 1874 te verkopen.

De Remington No. 2 uit 1878 maakte de indeling populair. Het was de eerste typemachine met hoofdletters en kleine letters via een Shift-toets.

Een bekend verhaal zegt dat QWERTY letterparen uit elkaar haalde, zodat de typearmen niet vastliepen. Historici zijn het daar nog steeds niet over eens. Sommigen koppelen de lettergroepen aan feedback van telegrafisten.

Een deel van de oude alfabetische volgorde zie je nog steeds. Op de middelste rij staat D F G H J K L.

QWERTY is op computers nog altijd de feitelijke standaard. Dvorak, het bekendste alternatief, kwam ongeveer 60 jaar nadat QWERTY populair werd. De snelheidswinst van Dvorak is omstreden en relatief klein, aldus het Wikipedia-artikel over Dvorak.

Zo check je het: lees de eerste zes letters linksboven op je toetsenbord.

ANSI vs. ISO vs. JIS: welke fysieke indeling heb ik?

Kort antwoord: Kijk naar de Enter-toets, want aan de vorm daarvan zie je of het ANSI of ISO is.

Met alle drie de indelingen typ je dezelfde letters. Ze verschillen in een paar toetsvormen rond Enter, Shift, Backspace en de spatiebalk.

• ANSI (VS): een brede Enter-toets op één rij en een lange linker Shift. Een ANSI-toetsenbord van volledig formaat heeft 104 toetsen.
• ISO (VK en het grootste deel van Europa): een hoge Enter-toets in de vorm van een omgekeerde L. De linker Shift is korter, met een extra toets ernaast. Een ISO-toetsenbord van volledig formaat heeft 105 toetsen.
• JIS (Japan): een kortere spatiebalk, Backspace en rechter Shift. Zo is er ruimte voor extra toetsen voor Japanse invoer.

Wissel je tussen ANSI en ISO, dan zijn Enter en de linker Shift de toetsen die veranderen. Onze gids over ANSI vs. ISO gaat dieper in op die twee.

Zo check je het: tel de toetsen op de rij van de linker Shift, want ISO heeft daar één toets meer.

Wat betekenen 100%, 80%, 75%, 65% en 60%?

Kort antwoord: Elke formaatnaam vertelt welke delen van een toetsenbord van volledig formaat behouden blijven.

Kleinere toetsenborden laten hele groepen toetsen weg. De ontbrekende toetsen bereik je via een functielaag. In de praktijk houd je Fn ingedrukt en druk je op een andere toets.

De tabel gebruikt gangbare aantallen toetsen voor ANSI. De breedte is de lengte van links naar rechts van één Keychron-voorbeeld.

Twee details in de tabel vallen niet meteen op.

• 65% en 75% zijn ongeveer even lang. De K6 HE is ongeveer 19 mm minder diep dan de K2 HE, omdat hij geen functierij heeft.
• Een 75%-toetsenbord is ongeveer 12 cm korter dan volledig formaat. Vergelijk 440,2 mm voor de K10 HE met 316,4 mm voor de K2 HE.

Twijfel je tussen de twee compacte formaten, lees dan onze gids over 65% vs. 75%.

Zo check je het: typ je elke dag cijfers, kies dan een toetsenbord met numeriek toetsenblok.

QWERTY vs. AZERTY vs. QWERTZ vs. Dvorak vs. Colemak: wat is het verschil?

Kort antwoord: AZERTY en QWERTZ zijn nationale versies van QWERTY. Dvorak en Colemak zijn herontwerpen voor het Engels.

• QWERTZ (Duitsland, Oostenrijk, Zwitserland): Y en Z ruilen van plaats, omdat Z in het Duits veel vaker voorkomt. Ä, Ö, Ü en ß vervangen een paar speciale tekens.
• AZERTY (Frankrijk, België): A en Q ruilen van plaats, Z en W ook, en M schuift naar rechts van L. De cijferrij typt letters met accenten, tenzij je Shift ingedrukt houdt.
• Dvorak: gepatenteerd in 1936. De meestgebruikte Engelse letters staan op de middelste rij. Ongeveer 70% van de aanslagen komt daar terecht, tegen 32% bij QWERTY.
• Colemak: uitgebracht in 2006. Het verplaatst 17 toetsen en laat veel gangbare sneltoetsen op hun plek.

Je kunt Dvorak of Colemak uitproberen zonder nieuwe hardware. In de grote besturingssystemen kun je in de instellingen naar deze indelingen overschakelen. Ons artikel over QWERTY vs. Dvorak vergelijkt die twee uitgebreider.

Zo check je het: druk op de toets rechts van L en kijk wat die typt.

Op Amerikaanse en Britse indelingen typt die een puntkomma. Op een Duitse indeling typt die ö, en op een Franse indeling typt die m.

Hoe controleer of wijzig ik mijn indeling?

Kort antwoord: Kijk naar de toetsen voor de fysieke indeling en daarna naar je systeeminstellingen voor de lettervolgorde.

1. Kijk naar de Enter-toets om ANSI, ISO en JIS uit elkaar te houden.
2. Lees de eerste zes letters op de bovenste rij: QWERTY, QWERTZ of AZERTY.
3. Open je systeeminstellingen om te zien welke invoerindeling actief is.

In Windows ga je naar Instellingen > Tijd en taal > Taal en regio. Selecteer de drie puntjes naast je taal. Open daarna Taalopties > Toetsenborden. De handleiding van Microsoft laat elke stap zien.

Op een Mac ga je naar Systeeminstellingen > Toetsenbord > Tekstinvoer > Wijzig. De handleiding van Apple laat zien hoe je elke indeling bekijkt.

Op Keychron-toetsenborden die het ondersteunen, kun je ook Keychron Launcher gebruiken. Dat is onze gratis webapp voor toetsinstellingen.

• Toetsen opnieuw toewijzen: wijzig losse toetsen of het hele toetsenbord. Zie hoe je een toets opnieuw toewijst in Launcher.
• De taal van de keymap instellen: het toetsenbord op het scherm toont dan vertrouwde symbolen. De opties zijn onder meer English (US), English (UK), Deutsch, French, Nordic en Japanese. Zie hoe je de taal van de keymap instelt.

Zo check je het: komen de tekens die je typt niet overeen met je keycaps, stel de systeemindeling dan zo in dat ze wel overeenkomen.

Welke indeling moet ik kiezen?

Kort antwoord: Stem de fysieke indeling af op waar je typt, het formaat op je bureau, en blijf bij je lettervolgorde.

1. Fysieke indeling: wie in Amerikaans Engels typt, gebruikt meestal ANSI. In het VK en het grootste deel van Europa gebruiken typisten ISO. Japanse typisten gebruiken JIS.
2. Formaat: voer je elke dag cijfers in, kies dan een toetsenbord van volledig formaat. Voor de meeste andere bureaus heeft een 75%-toetsenbord nog een functierij en pijltjestoetsen.
3. Lettervolgorde: blijf bij QWERTY of de versie die in je land gangbaar is. Wijzig die alleen als je je vingers opnieuw wilt trainen.

De ISO-pagina's van Keychron zijn er in indelingen zoals UK, German, Nordic, Swiss, French en Spanish. Sommige modellen hebben ook een pagina met de indeling Japan JIS.

Zo check je het: begin bij het toetsenbord waarop je nu typt en kijk naar de Enter-toets en de bovenste rij.

Veelgestelde vragen

Is QWERTY hetzelfde als een toetsenbordindeling?

QWERTY is één onderdeel van een indeling: de lettervolgorde. Een QWERTY-toetsenbord kan ANSI, ISO of JIS zijn, in elk formaat, van volledig formaat tot 60%.

Kan ik overstappen van QWERTY naar Dvorak of Colemak?

Ja. In Windows, macOS en Linux kun je in de instellingen overschakelen naar Dvorak en Colemak. Windows heeft Colemak toegevoegd in Windows 11 versie 24H2. Je kunt ook toetsen opnieuw toewijzen in Keychron Launcher. De opgedrukte letters blijven hetzelfde, tenzij je de keycaps vervangt.

Werkt een ISO-toetsenbord met een Amerikaanse computer?

Ja. De computer leest de plaats van de toetsen, en je taalinstelling kiest de tekens. Kies de taal die bij je keycaps past, zoals English (UK) voor een Brits ISO-toetsenbord.

Typ je op ISO of JIS, bekijk dan de ISO & JIS-collectie. Typ je op ANSI, bekijk dan de ANSI-collectie.

RELATEDKeychron K2 HE Wireless Magnetic Switch Custom Keyboard · Keychron K10 HE Wireless Magnetic Switch Custom Keyboard · Keychron K6 HE Wireless Magnetic Switch Keyboard

Bronnen en verwijzingen

• Herkomst van de naam QWERTY, het patent van Sholes uit 1868, de verkoop aan Remington in 1873, de Remington No. 2 uit 1878 en de discussie over het verhaal van vastlopende typearmen. (Wikipedia, QWERTY)
• Fysieke, visuele en functionele indelingen; toetsvormen bij ANSI, ISO en JIS; 104 tegen 105 toetsen; de verschillen bij AZERTY, QWERTZ, Dvorak en Colemak. (Wikipedia, Keyboard layout)
• Dvorak gepatenteerd in 1936; waarom het QWERTY niet verving; ondersteuning in besturingssystemen. (Wikipedia, Dvorak keyboard layout)
• Colemak uitgebracht in 2006 en standaard ondersteund door de huidige versies van Windows, macOS en Linux. (Wikipedia, Colemak)
• Waar je de toetsenbordindeling in Windows controleert en wijzigt. (Microsoft Ondersteuning)
• Waar je de toetsenbordindeling op een Mac controleert en wijzigt. (Apple Support)
• Gangbare aantallen toetsen per formaat en de lengte van links naar rechts van de K10 HE, K8 HE, K2 HE, K6 HE en V4 Max. (Keychron-collecties per formaat en productpagina's)

Alle Keychron-toetsenborden →·Ontdek de Keychron-blog →

GESCHREVEN DOOR

Yilia · Website Optimization Lead, Keychron

Yilia is Website Optimization Lead bij Keychron. Ze zorgt ervoor dat productinformatie makkelijker te vinden en te begrijpen is. Die aanpak neemt ze mee in haar artikelen: ze beantwoordt veelgestelde vragen en helpt je wegwijs te worden in de opties voor toetsenborden en muizen.